فوج عظیم بیکاران فارغ التحصیل در جامعه از کجا شروع شد؟

۱۳۹۷/۱۱/۵ جمعه
(0)
(0)
فوج عظیم بیکاران فارغ التحصیل در جامعه از کجا شروع شد؟
فوج عظیم بیکاران فارغ التحصیل در جامعه از کجا شروع شد؟

تا  به حال از خودت پرسیدی چطور شد که این همه فارغ التحصیل بیکار در ایران داریم؟ در ادامه ی همین مقاله ی خبری، به این پرسش پاسخی مستند می دهیم.

 

اصلاحات اقتصادی - اجتماعی در دوران پهلوی

با روی کار آمدن پهلوی اول، اصلاحات اقتصادی و اجتماعی در ایران آغاز شد. شهرنشینی،مهاجرت به شهرها، مصرف گرایی و تاسیس دانشگاه برخی از مواردی است که ردپایش در دوران پهلوی قابل رهگیری است. به تبع شهرنشینی و سبک زندگی نوین هم جامعه نیازمند مشاغلی تخصصی و حرفی علمی و اکادمیک بود و هم مردم برای ورود به دانشگاه از خود شوق و  رغبت نشان دادند.
علیرغم دخیل بودن عوامل یاد شده در موضوع؛ مسئله ی این حجم از فارغ التحصیل بیکار در جامعه را بایستی در دوره ی پس از انقلاب اسلامی و در دو مقطع ابتدایی و مقطع اخیر بررسی کرد.

 

موج اول تحصیلات دانشگاهی در ایران پس از انقلاب اسلامی


مقطع بدوی دانشگاه رویی ایرانیان را می توان از خاطرات یکی از انقلابیون سرشناس جستجو کرد: خاطرات آیت الله هاشمی رفسنجانی!؟
در طی مصاحبه ای که آیت الله هاشمی رفسنجانی پس از وقایع سال 1388 با ماهنامه مدیریت ارتباطات داشته است و بعدها در سال 1391 کتابی به همت انتشارات سیمای شرق با نام صراحت نامه منتشر می کند، به اصل موضوع اشاره می کند:
«اوایل انقلاب یکی دو سالی که گذشت مشکل پشت  کنکوری ها را داشتیم بزرگترین مشکل این بود که میلیون ها نفر مایل بودند در کنکور شرکت کنند و دانشگاه ها فقط چند هزار نفر می گرفتند مثلا 30 تا 50 هزار نفر. ما هم بین مردم بودیم و در فامیل می دیدیم که بچه ها می رفتند کنکور می دادند و ندرتا قبئل می شدند. افراد خاصی قبول می شدند یا سفارشی بودند یا امکانات درس خواندن و استعداد ممتاز  داشتند و در کنکور موفق می شدند و بقیه می ماندند . این موضوع برای کشور ضربه خیلی بزرگی بود. انقلاب فرهنگی هم که راه افتاد، همین دانشگاه ها هم تعطیل شدند. دانشگاه ها دو سال تعطیل بودند و دانمشجو نمی گرفتند. دیدیم این وضع یک فاجعه برای کشور است.
من خطبه ای در نماز جماعت خواندم و توضیح دادم که چه اتفاقی در کشور می افتد که بچه هایمان الان در حد دیپلم بیرون می آیند. و بعد هم بیکار می مانند و استعدادها زنده به گور می شود! گفتم این جریان فقری که در جامعه وجود دارد و تبعیضی که هست، هر سال عمیق تر می شود، چون یک عده ممتاز، چه در داخل و چه در خارج، تحصیل می کنند و بعد هم کارهای اساسی اجتماعی،اقتصادی و سیاسی را دردست می گیرند.و خانواده های مردم عادی باید در حد عملگی، کارمند و کاسب بمانند. این تبعیض را هیچ وقت نمی توانیم به هم بزنیم مگر اینکه به بچه ها دمیدان بدهیم که درس بخوانند و این بچه ها بعدا در قشرهای بالای مملکت حضور داشته باشند این موضوع را از لحاظ تبعات اجتماعی،سیاسی و اقتصادی پیشرفت و ظلمی که به این ها می شود فشار روحی که به جوان ها می آمد. هزینه هایی که برای اعزام به خارج می شد و پولدارها به خارج می رفتند و غیره را توضیح دادم. این خطبه را امام هم گوش داده بودند. بعد که امام را دیدم به من گفتند: حرف های هشدار دهنده ای زدید می خواهید چکار کنید؟ گفتم می خواهم یک دانشگاه غیر دولتی درست کنیم تا از امکاناتی که الان هست استفاده کنیم.
می توانیم کلاس های درس را در حسینیه ها، مساجد، در اوقات فراغت دانشگاه ها یا مدرسه ها و جاهایی که مردم هدیه می کنند بگذاریم و از نیروهایی که در جامعه وجود دارند و آدم های باسوادی هستند – استاد دانشگاه نیستند ولی آدم باسوادی هستند – استفاده کنیم. مردم هم خودشان خرج تحصیلشان را بدهند و به خارج نروند. ایشان گفتند محاسبات درست است اقدام کنید. گفتم مخالفم می گویند این کار باید دولتی باشد خصوصی نمی شود. ایشان گفتند من این موضوع را حل می کنم و حل کردند.
امام یک میلیون تومان پول دادند و گفتند: من این را به این کار هدیه می کنم. در صحبتی هم اعلام کردند که این کار خیلی خوابی است که فلانی پیشنهاد کرده است. دیگر این تندروها و چپ ها نتوانستند مخالفت کنند...به هر حال امام که تایید کردند ما کار را شروع کردیم. دلیل من این بود که جامعه نیاز دارد ولی عرضه نیست.باید عرضه درست کنیم. فقط این دونککته دانشگاه آزاد را رشد داد.»

بعد هم می شود  حدس زد چه اتفاقی افتاد!؟ نه تنها در مراکز استان ها بلکه در تمام شهرهای بزرگ و کوچک حتی نقاط دورافتاده کشور دانشگاه آزاد در هر محلی که می توانست شکل بگیرید گسترش یافت.


ص16-18 کتاب صراحت نامه

 

موج دوم اقبال ایرانیان به تحصیلات تکمیلی

 

مقطع دوم و حساس افزایش فارغ التحصیلان را بایستی در رسیدن پیک جمعیتی کشور به پشت درهای کنکور قلمداد کرد.
افزایش زاد و ولد ایرانیان  در دهه شصت شمسی - بنابه دلایلی که از حوصله این بحث خارج است – موجب شد که با آغاز دهه هشتاد شمسی ایران با جمعیت کثیری از جوانان دبیرستانی و پیش دانشگاهی روبرو شود که مجددا پشت درب های کنکور بودند البته این بار تقاضا با دوره آیت الله متفاوت بود زیرا جامعه توان جذب همه فارغ التحصیلان دانشگاهی را نداشت و مسئله کیفیت هم به موضوع ورود به دانشگاه اضافه شده بود. داوطلبان کنکور متقاضی به دانشگاه های دولتی بودند.
رقابت طیف وسیعی از داوطلبان برای ورود به دانشگاه های سراسری و دولتی چای موسسات کنکور را به میان کشاند. موسسات کنکور از این فرصت نیز استفاده کردند و بر طبل کنکور بیش از پیش کوبیدند.
 البته مواردی هم از قبیل «عدم توازن جمعیتی و امکانات» و غیره نیز در مسئله اصلی دخیل شد. دانشگاه ها یکی پس از دیگری تاسیس شدند.

 

دلایل جنبی و مهم دیگر در رویکرد جامعه به تحصیلات عالیه


البته با توجه به اینکه دانشگاه آزاد بعدها خودش به عنوان یک بازوی سیاسی آیت الله هاشمی رفسنجانی و کارگزاران عمل کرد و کارکردهای سیاسی اش باعث افزایش وزن سیاسی آیت الله و حامیانش شد؛ سایر سیاسیون بویژه نمایندگان مجلس هم که عموما از طبقات بالای قومیت و طوایف حوزه انتخابیه شان (محل سکونت خودشان یا اصالت شان) بودند اقدام به تاسیس دانشگاه های غیر انتفاعی گرفتند.

یکی دیگر از دلایل رویکرد ایرانیان به تحصیلات دانشگاهی و تکمیلی را می توان در شکل گیری موسسات کنکور دانست.

اوایل انقلاب که پذیرش دانشجو کم بود مرفین و طبقات بالای اجتماعی برای ورود فرزندانشان به دانشگاه های مطرحی همچون دانشگاه تهران و صنعتی شریف معلم خصوصی می گرفتند. کم کم وضع اقتصادی برخی معلمین و مدرسین خصوصی خوب شد و اقدام به تاسیس آموزشگاه های پراکنده اما کوچک کنکور کردند تا هم به نیاز موجود پاسخ دهند و هم به نوعی از حق و حقوق خودشان دفاع کنند. همین آموزشگاه های کنکور به مرور زمان در سراسر کشور گسترده شد و با پیوستن خیلی از جوانان فارغ التحصیل علاقمند به تدریس کنکور به آموزشگاه های سراسری کار وارد فاز جدیدتری شد. همانگونه که آیت الله پیش بینی می کرد با ایجاد عرضه؛ تقاضا هم برای کلاس کنکور و کنکور و دانشگاه به سرعت و با تب و تاب خاصی در سراسر کشور حتی در شهرستان های دورافتاده؛ بالاگرفت و همین امر نیز بر رویکرد جامعه به تحصیلات تکمیلی و حتی انتظار از دولت برای تسهیل در ورود به دانشگاه شکل گرفت.


در اوایل دهه 80 رقابت برای ورود به دانشگاه؛ یک به ده یعنی از هر ده نفر یکی پذیرفته می شد در اواخر دهه 80 و اوایل دهه نود آنقدر دانشگاه تاسیس شد که صندلی خالی هم آوردیم.
حالا در شرایط جدید و در اواخر دهه 90 شمسی دو موضع پررنگ در جامعه داریم:  یکی بی کاری فارغ التحصیلان دانشگاهی و دیگری صندلی های دانشگاهی و حتی دانشگاه های خالی!؟

 

شرکت سازنده